RSS Feed

Category Archives: Uncategorized

Λακάν

Ίσως, οι περισσότεροι να τον αγνοούμε, αλλά η επίδραση που είχε στις ελληνικές φιλολογικές σχολές ήταν η μέγιστη δυνατή. Αν μελετηθεί, ίσως  αναβάλλουμε την στειρότητα στην επιστημονική σκέψη.

Advertisements

Ενδιαφέροντα βιβλιογραφικά στοιχεία για την Εφημερίδα των Μαρκίδων -Πούλιου

«Κάποτε εντούτοις, όταν οι ρωσικές νίκες στον ρωσο-τουρκικό πόλεμο του 1787 – 1792 δίνουν ελπίδες για πλήρη νίκη της Ρωσίας, προοιωνίζοντας την απελευθέρωση του ελληνικού έθνους,  η Εφημερίς δημοσιεύει ειδήσεις για την πρόοδο των Ρώσων χωρίς να κρύβει τον ενθουσιασμό της.»[1]

«Ιδιαιτέρως σημαντικά τα στοιχεία της Εφημερίδος για την ελληνική βιβλιοπαραγωγή. Δημοσιεύει συχνά αγγελίες ελληνικών εκδόσεων παρέχοντας πληροφορίες πολύτιμες για την κίνηση του ελληνικού βιβλίου στην περίοδο αυτή. Δημοσιεύεται επίσης συχνά ποίηση, διδακτική ως επί το πλείστον, «φαναριώτικη» από γραμματολογική άποψη.» [1]

«Διατρέχοντας ο σημερινός αναγνώστης τα φύλλα της Εφημερίδος αποκτά μια καλή ιδέα για θέματα, όσα απασχολούσαν τον ελληνισμό της εποχής. … Η Εφημερίς αποτελεί επίσης σημαντική πηγή για την κίνηση της βιβλιοπαραγωγής αφού δημοσιεύει συχνά αγγελίες για καινούριες εκδόσεις παραθέτοντας κάποτε και τα ονόματα των συνδρομητών. Είναι γνωστή η συμβολή  των προεπαναστατικών εφημερίδων και φιλολογικών περιοδικών στην πληροφόρηση τη σχετική με την εκδοτική παραγωγή και τη κίνηση  του βιβλίου. Πολύ συχνά, σχεδόν κάθε δεύτερο φύλλο, η ύλη της Εφημερίδος συμπληρώνεται με ποίηση. Διδακτική της περισσότερες φορές, έχει εντούτοις τη γοητεία που της προσδίδει η χρήση της δημώδους γλώσσας και το ανεπιτήδευτο ύφος. » [2]

«Η κίνηση για την παιδεία, πολύ αισθητή στα χρόνια αυτά, είχε αρχίσει κιόλας στον 17ο αιώνα, ωριμάζει και εντείνεται στον 18ο και παίρνει μορφή κινήματος στον 19ο αιώνα. Η νέα εμπορική τάξη υπηρετεί και συντηρεί το παιδευτικό κίνημα τώρα που οι δυνάμεις, όπως η Εκκλησία και οι Έλληνες ηγεμόνες των Παραδουνάβιων Επαρχιών, υποχωρούν από τις προοδευτικές τους θέσεις και αναδιπλώνονται σε συντηρητικά σχήματα. Ωστόσο το δημιουργικό πνευματικό κλίμα θα αποτελέσει την υποδομή για την νέα παιδευτική εξόρμηση που λειτουργείται τώρα σε περισσότερα κέντρα και με ευρύτερη συμμετοχή. Οι Παραδουνάβιες Επαρχίες όπου το ελληνικό στοιχείο παίζει ηγετικό ρόλο, έργο, συνιστούν  από παρα΄δοση εστίες επαφής με την ευρωπαϊκή σκέψη και την ευρωπαϊκή παιδεία, κι μαλιστα τη γαλλική. [1]

 

Σ. 102 «Η έκδοση της Εφημερίδος πραγματοποιείται σε εποχή θεμελιακών αλλαγών για την Ευρώπη.», σ. 105: «Η δεκαετία μέσα στην οποία κυκλοφόρησε υπήρξε περίοδος ελπίδων και προσδοκιών για τους λαούς της Ευρώπης, μάλιστα για όσους βρίσκονταν υποταγμένοι σε ξένο δυνάστη.»Ποιοι είναι αυτοι οι τελευταιοι λαοι;… «Για τους Έλληνες, κατεξοχήν. Ενθαρρυμένοι από τα μηνύματα της Γαλλικής Επανάστασης, αλλά και από το μείζον γεγονός της παρουσίας γαλλικών δημοκρατικών δυνάμεων σε έδαφος ελληνικό, στα Ιόνια νησιά, έζησαν σε τούτα τα χρόνια σε κατάσταση έντασης με την προσδοκία σύντομης απελευθέρωσης. Μέσα σε αυτό το κλίμα επαναστατικής αναταραχής και πολιτικών μεταλλαγών παρακινήθηκαν ελληνικά περιβάλλοντα να αναλάβουν ενέργειες πολιτικές και επαναστατικές πρωτοβουλίες. Το επαναστατικό κίνημα του Ρήγα και των συντρόφων του, ανάμεσα στους οποίους συγκαταλέγονται οι αδερφοί Μαρκίδη – Πούλιου, παρά την τραγική του κατάληξη, στάθηκε καθοριστικό για μελλοντικές πολιτικές δραστηριότητες των Ελλήνων πατριωτών. Την περίοδο αυτή κυκλοφορούν κείμενα σημαντικά, δηλωτικά του τρόπου με τον οποίο η ελληνική λογιοσύνη αντιμετώπιζε το πρόβλημα της / σ. 106 χειραφέτησης και αναγέννησης του έθνους· ορισμένα διακρίθηκαν για τον αγωνιστικό παλμό και την ευτολμία τους» [1]

Σ. 109 «… η ενημέρωση των Ελλήνων για όσα διαδραματίζονταν σε περιοχές ευρωπαϊκές, προκαλούσαν την δυσφορία των τουρκικών αρχών. Οι αναφορές τις οποίες έστελνε τακτικά ο διπλωματικός ακόλουθος της Αυστρίας στην Κωνσταντινούπολη στον υπουργό του στη Βιέννη για να τον ενημερώνει σχετικά με την ανησυχία που του προκαλούσαν στην Υψηλή Πύλη τα δημοσιεύματα, και συνεπώς η ίδια η ύπαρξη της Εφημερίδος, είναι ενδεικτικά  για τις θέσεις της τουρκικής κυβέρνησης και για την τάση των Τούρκων να επεμβαίνουν κάθε φορά που θεωρούσαν ότι ορισμένες δραστηριότητες των Χριστιανών υπηκόων τους ήταν επικίνδυνες, ακόμη και αν επραγματοποιούντο έξω από το τουρκικό έδαφος. » [2]

[1] Κουμαριανού Αικατερίνη, Ιστορία του Ελληνικού Τύπου. 18ος – 19ος αι., επιμέλεια: Αλέξης Μαλλιάρης, Ερμής, Αθήνα, 2010, σ. 38

[2] Κουμαριανού Αικατερίνη, Ιστορία του Ελληνικού Τύπου. 18ος – 19ος αι., επιμέλεια: Αλέξης Μαλλιάρης, Ερμής, Αθήνα, 2010, σ. 38

[1] Κουμαριανού Αικατερίνη, Ιστορία του Ελληνικού Τύπου. 18ος – 19ος αι., επιμέλεια: Αλέξης Μαλλιάρης, Ερμής, Αθήνα, 2010, σ. 157

[1] Κουμαριανού Αικατερίνη, Ιστορία του Ελληνικού Τύπου. 18ος – 19ος αι., επιμέλεια: Αλέξης Μαλλιάρης, Ερμής, Αθήνα, 2010, σ. 70

[2] Κουμαριανού Αικατερίνη, Ιστορία του Ελληνικού Τύπου. 18ος – 19ος αι., επιμέλεια: Αλέξης Μαλλιάρης, Ερμής, Αθήνα, 2010, σ. 111

 

[1] Κουμαριανού Αικατερίνη, Ιστορία του Ελληνικού Τύπου. 18ος – 19ος αι., επιμέλεια: Αλέξης Μαλλιάρης, Ερμής, Αθήνα, 2010, σσ. 108 – 109

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ COLLOQUIUM 2016-2017 – ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ, ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ

 

Αίθουσα Σεμιναρίων Μεταπτυχιακού Τμήματος Ελληνικής Φιλολογίας

Ώρα 16:00-18:00

Ημερομηνία Ομιλητής/ήτρια Τίτλος ομιλίας
   
12 Οκτωβρίου 2016 Δρ. Μαρία Βασιλούδη –

Δρ. Wolfram Brunschoen

Πανεπιστήμιο Saarland, Γερμανία

«Ερασίστρατος απ. 293: μια νέα (ψηφιακή) ερμηνεία»
16 Νοεμβρίου 2016 Ελισάβετ Αρσενίου

Αναπλ. Καθ. Νεοελληνικής Φιλολογίας, Δ.Π.Θ.

«Το αίσθημα της αδικίας: η ποιητική του διαφορετικού στον Νίκο Εγγονόπουλο»
14 Δεκεμβρίου 2016 Μανόλης Σέργης

Αναπλ. Καθηγ. Λαογραφίας, Δ.Π.Θ.

«Τηλεόραση και σύγχρονος ελληνικός λαϊκός πολιτισμός. Μια  αμφίδρομη σχέση (με αφορμή τα 50 χρόνια λειτουργίας της Δημόσιας Τηλεόρασης στην Ελλάδα)»
18 Ιανουαρίου 2017 Ηλίας Γεωργούλας

Δρ. Φιλοσοφίας

«Η ψυχή κατά το δεύτερο στάδιο της αγωγής της στους Νόμους του Πλάτωνα»
15 Φεβρουαρίου 2017 Γιώργος Κεντρωτής

Καθηγ. Θεωρίας της Μετάφρασης, Ιόνιο Παν/μιο

«Η λεγόμενη ενδογλωσσική μετάφραση»
15 Μαρτίου 2017 Πασχάλης Κιτρομηλίδης

Καθηγ. Πολιτικής Επιστήμης Ε.Κ.Π.Α.

«Νεοελληνικός Διαφωτισμός»
17 Μαΐου 2017 Δημήτρης Αγγελάτος

Καθ. Νεοελληνικής Φιλολογίας, Ε.Κ.Π.Α.

«Λογοτεχνία και ζωγραφική. Για μια ερμηνεία της καλλιτεχνικής (ανα)παράστασης»
14 Ιουνίου 2017 Γιώργος Παρασκευιώτης

Ειδικός Επιστήμονας Λατινικής Φιλολογίας, Παν/μιο Κύπρου

«Οι γυναικείοι χαρακτήρες στις Εκλογές του Καλπούρνιου Σικελού»

 

 

 

 

«ΠΡΩΤΗ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ»

Απο την  Κωνσταντέλου Ελένη, φιλόλογο ΑΠΘ
sxoleio-1024x484[103101].jpg
Το καλοκαιράκι σιγά σιγά τελειώνει με τις πρώτες βροχές να κάνουν ήδη το «comeback» τους.
Επόμενος σταθμός η έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς.Πολλές αναμνήσεις ξετυλίγονται μπροστά μας στο άκουσμα «πρώτη μέρα στο σχολείο?» Φυσικά και δεν αναφέρομαι στην καθ’αυτό πρώτη μέρα κάθε σχολικής χρονιάς, αλλά στην πρώτη μέρα που το παιδί εντάσσεται στη σχολική κοινωνία, αποχωρίζεται την αγκαλιά της μάνας και πρέπει μόνο του να ενσωματωθεί και να προσαρμοστεί στη νέα αυτή ομάδα. Πόσο άγχος Θεέ μου γι’αυτή την πρώτη μέρα!!!!!!!!
Ακούς τόσα πολλά για το σχολείο που βιάζεσαι να ζήσεις αυτή τη στιγμή. Άγχος,χαρά,αγωνία και κλάματα πολλές φορές μέχρι να συνηθίσεις.
Όμως για να είμαστε δίκαιοι το άγχος δεν υπάρχει μόνο απο την πλευρά των μικρών μαθητών μα και απο την πλευρά των γονιών. Θυμάμαι ακόμη πως αρκετές μέρες πριν η μαμά άρχισε να με προετοιμάζει λέγοντας μου πως θα μάθω πολλά καινούργια πράγματα,θα συναντήσω πολλά παιδάκια και πως πρέπει να είμαι υπάκουη και  ευγενική με τη δασκάλα μου. Και με το πες πες η μεγάλη μέρα έφτασε. Φοράς τα καλά σου (που έχεις φυσικά διαλέξει νωρίτερα) σφίγγεις το χέρι της μαμάς και πηγαίνεις να ζήσεις αυτό που τόοοοσο καιρό περιμένεις. Φτάνοντας στο προαύλιο του σχολείου,το οποίο είναι πλημμυρισμένο απο μικρούς και μεγάλους μαθητές, με μάτια γουρλωμένα και αυτιά τεντωμένα επεξεργάζεσαι τα πάντα : τον χώρο,τις τοιχογραφίες,τους δασκάλους,τα παιδιά…….χωρίς βέβαια να έχεις αφήσει το χέρι της μαμας.
Το κουδούνι χτυπάει και όλα τα παιδάκια συγκεντρώνονται μπροστά. Γίνεται ο αγιασμός και έπειτα απο τις ανάλογες ευχές για την έναρξη της σχολικής χρονιάς καλείσαι να μπεις σε τάξεις.
Ουπς,τώρα αρχίζουν τα δύσκολα!!!! Πώς θα πάω χωρίς τη μαμά?????
Νέες φάτσες,νέος χώρος και μόνη μου????
Παίρνεις βαθιά ανάσα και μπαίνεις. Αρχίζεις να ρωτάς μ’αυτό το χαριτωμένο τρόπο που έχουν όλα τα μικρά  :»πώς σε λένε» «θες να γίνουμε φίλοι?» και έτσι όλα παίρνουν το δρόμο τους.
Η δάσκάλα αρχίζει και αυτή με τον τρόπο της να προσεγγίζει το κάθε παιδί μέχρι να μάθει καλά  τα «χούγια» του καθενός.
Τόσο δύσκολη και συνάμα γεμάτη με ποικία συναισθήματα αυτή η πρώτη μέρα!
Βγαίνοτας σε περιμένει η μαμά και εσύ γεμάτος αυτοπεποίθηση για  τις νέες σου γνωριμίες νιώθεις λες και  έχεις κάνει καάτι τρομερό σαν σουπερ ήρωας,όπως αυτοί στα κινούμενα σχέδια.
Πόσο όμορφο να κάνεις αναδρομές στην παιδική σου ηλικία και αναδίφηση στον ψυχικό σου κόσμο με την οπτική ενός ενηήλικα πια. Σαν να μη πέρασε μια μέρα απο τότε!

Καλή σχολική χρονιά σε όλους , μαθητές,καθηγητές και γονείς!!!!

Το βιβλίο για βρέφη 0 – 1 

Της Πολίτου Μαρούλας, Φιλολόγου Α.Π.Θ

Αυτή η ηλικία είναι η πιο κρίσιμη για να περάσει το βιβλίο αβίαστα στην ρουτίνα του παιδιού και να αποτελέσει ένα μελλοντικό του ενδιαφέρον. 

Πράγματι, σε αυτή την φάση το βιβλίο είναι ένα παιχνίδι, και το πλέον ασφαλές!

 Η γονεϊκή φιλοσοφία των άλλοτε γενεών στην πρώτη επαφή του παιδιού με το βιβλίο δεν προσφέρεται. Όπως και οποιοδήποτε παιχνίδι δεν μπορεί να γίνει ενδιαφέρον για ένα βρέφος αν δεν χρησιμοποιηθεί από και κοινού με τον γονιό, έτσι και το βιβλίο. Ο γονιός οφείλει να συμμετάςχει ενεργά σε όλο αυτο. Σε αυτή την ηλικία, το παιδί χρησιμοποιεί αντικείμενα μόνο για επιβεβαιώσει την παρουσία του και να βιώσει την ατομικότητά του, όμως μέσα από την επικοινωνία με το άλλο. Η συναναστροφή με τον γονέα, γιαγιά κ.ο.κ. είναι που δημιουργεί την αυτογνωσία στο νέο άνθρωπο. Ακόμη, και όταν με το πέρας των μηνών το βρέφος αρχίζει να προσφέρει τα αντικείμενα για να «παίξει», αυτό συμβαίνει για να δηλώσει το παρόν και να δημιουργήσει το επικοινωνιακό περιβάλλον, μέσα από το οποίο θα μπορεί το ίδιο να αφουγκραστεί τον εαυτό του. 

Στο στάδιο αυτό δεν παίζει ρόλο η θεματική του βιβλίου. Αυτο που εξάπτει την περιέργεια αλλά και την φαντασία, είναι η αφή. Έτσι, η καλύτερη δυνατή επιλογή είναι ο,τι μπορεί να εναλλάσσει διάφορα υλικά στις σελίδες του, ώστε το παιδί να χρησιμοποιήσει τα χέρια του ή ακόμη και να το «γευτεί»! Προτείνονται κυρίως τα πάνινα βιβλία. 

Για τους πρώτους μήνες ενδείκνυνται βιβλία ασπρόμαυρα, αφού η όραση του παιδιου περιορίζεται σε αυτά τα χρώματα. Το πρώτο χρώμα έπειτα που αντιλαμβάνεται είναι το κόκκινο.

Τιπ: υπάρχουν αδιάβροχα βιβλία για παν ενδεχόμενο!!! 

Το βιβλίο κατά τις πρώτες ηλικίες 

Της Πολίτου Μαρούλας 

Το βιβλίο μπορεί να γίνει μια συνήθεια από τα πρώτα χρόνια της ζωής του ανθρώπου. Αρκεί να είναι κάτι που προσφέρεται στο παιδί αβίαστα. Το βιβλίο και η τριβή με αυτό κατά τα πρώτα αναπτυξιακά στάδια πρέπει να είμαι μια διαδικασία κοινή για γονιό και παιδί, μια διαδικασία που θα θεμελιώνει την σχέση τους. Τα αποτελέσματα δεν θα περιορίζονται μόνο στην αγάπη του παιδιού για το βιβλίο, αλλά  θα επωφελήσει τον γονεϊκό δεσμό σε πολλά επίπεδα, όπως και θα καλλιεργήσει δεξιότητες δημιουργώντας ένα ισχυρό πνευματικό υπόβαθρο για το βρέφος, και αργότερα για το νήπιο. 

«Το αμάρτημα της μητρός μου»: Ένα παράθυρο στη Θράκη του 19ου αι.

Εισήγηση της Δέσποινας Γαβριηλίδου

 

Κύριες και κύριοι καλησπέρα σας,

Με αφορμή τη συμπλήρωση 120 χρόνων από το θάνατο του Γεώργιου Βιζυηνού, απόψε βρισκόμαστε εδώ, για να τιμήσουμε το μεγάλο τέκνο της Θράκης, που μέσα από το έργο του, προβάλλει ένα μέρος του πλούσιου λαογραφικού θησαυρού μας.

Συγκεκριμένα, στην παρούσα εισήγηση, θα μιλήσουμε για κάποιες από τις όψεις της θρακικής ζωής, όπως παρουσιάζονται σ’ ένα από τα πιο αγαπημένα διηγήματα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, «Το αμάρτημα της Μητρός μου».

Στο « Αμάρτημα της μητρός μου», ο συγγραφέας παρουσιάζεται γοητευμένος από την πατρική εστία και τα ιερά χώματα του τόπου του, μας μιλάει για τη μητρική στοργή και μας μεταφέρει σε θρησκευτικές εικόνες τυπολατρίας και τελετουργίας.

Γενικά, αντλεί την πρώτη ύλη του διηγήματος του από την παραδοσιακή κοινωνία της Βιζύης του 19ου αι. Επιλέγει ως ήρωες λαϊκά πρόσωπα της παραδοσιακής κοινωνίας, αναδεικνύοντας παράλληλα το εθιμικό πλαίσιο της περιοχής του και εντοπίζει τις συνέπειες που έχει αυτό στον ψυχισμό των ανθρώπων.

Με τη χρήση των λαογραφικών στοιχείων η αφήγηση ξεπερνά τα πλαίσια της προσωπικής και οικογενειακής ιστορίας και αποκτά ευρύτερες διαστάσεις, αφού ο συγγραφέας “μεταφέρει στο έργο του κομμάτια αυθεντικής ζωής, μέσα στο οποίο αναπνέει η εθνική ψυχή, εικονίζεται ο εθνικός βίος, μιλάει το λαϊκό συναίσθημα και ξαναζωντανεύει πολλά στοιχεία της θρακιώτικης παράδοσης.”

Αν και το συγκεκριμένο διήγημα προσφέρεται για περαιτέρω ανάλυση, εμείς θα σταθούμε σε τρία βασικά στοιχεία της θρακικής ζωής του 19ου αιώνα.

Το πρώτο είναι η θέση της γυναίκας στη θρακική κοινωνία.

Οι γυναίκες εκείνη την εποχή έπρεπε να φροντίζουν την οικογένειά τους, απασχολούμενες, με μια σειρά οικιακών δουλειών και παράλληλα όφειλαν να προστατεύουν την τιμή και το όνομά τους. Μια γυναίκα δε μπορούσε να βγαίνει από το σπίτι της, χωρίς τη συνοδεία του άντρα της, καθώς υπήρχε πάντα ο κίνδυνος να θεωρηθεί από την τοπική κοινωνία ότι δε σέβεται το σύζυγό της.

Στις κλειστές κοινωνίες ήταν πολύ εύκολο να κατηγορηθεί μια γυναίκα για ανηθικότητα, έστω κι αν την έβλεπαν απλώς να μιλάει με κάποιον άντρα, ή να θεωρηθεί ασυνεπής απέναντι στις υποχρεώσεις της, αν δε βρισκόταν διαρκώς στο σπίτι της, ασχολούμενη με τα οικιακά της καθήκοντα.

Ενδεικτικά, ο συγγραφέας μας αναφέρει για τη μητέρα του:

Ἀφ’ ὅτου ἀπέθανεν ὁ πατὴρ μας, δὲν εἶχεν ἐξέλθει τῆς οἰκίας. Διότι ἐχήρευσε πολὺ νέα καὶ ἐντρέπετο νὰ κάμῃ χρῆσιν τῆς ἐλευθερίας, ἥτις, καὶ ἐν αὐτῇ τῃ Τουρκίᾳ, ἰδιάζει εἰς πᾶσαν πολύτεκνον μητέρα. Ἀλλ’ ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἔπεσεν ἡ Ἀννιὼ σπουδαίως εἰς τὸ στρῶμα, ἔβαλε τὴν ἐντροπὴν κατὰ μέρος.

Όπως μας αναφέρει ο Βιζυηνός, οι γυναίκες που ήταν πολύτεκνες ,αν έχαναν το σύζυγό τους, μπορούσαν να βγαίνουν από το σπίτι τους χωρίς να φοβούνται μήπως τις κατακρίνουν . Η κοινωνία αναγνώριζε το δικαίωμα σε μια μητέρα να εργαστεί, εφόσον δεν υπήρχαν άλλοι οικονομικοί πόροι για την επιβίωση της οικογένειάς της.

Η συνήθεια αυτή επικρατούσε και στην ίδια την Τουρκία, όπως πληροφορούμαστε από το απόσπασμα. Αξίζει να σημειώσουμε, πως η Βιζύη βρισκόταν στην τουρκοκρατούμενη Ανατολική Θράκη και βρισκόταν άρα υπό την επιρροή των τούρκικων τρόπων ζωής.

Γενικότερα, το λαογραφικό στοιχείο είναι άμεσα συνυφασμένο με τις δεισιδαιμονίες, τις δοξασίες, τις προλήψεις και τα λαϊκά θρησκευτικά δρώμενα της Θράκης του 19ου αι.

Οι κάτοικοι του χωριού κινούνται με βάση όσα έχουν μάθει από τους προγόνους τους και το βλέπουμε στον τρόπο που αντιμετώπιζαν τον κόσμο, αναβιώνοντας τρόπους και σκέψεις ενός ουσιαστικά πολύ απομακρυσμένου παρελθόντος.

Σας παραθέτω το εξής απόσπασμα από το κείμενο:

Πᾶσα νόσος, ἄγνωστος εἰς τὸν λαόν, διὰ νὰ θεωρηθῇ ὡς φυσικὸ πάθος, πρέπει, ἤ νὰ ὑποχωρήσῃ εἰς τὰς στοιχειώδεις ἰατρικὰς τοῦ τόπου γνώσεις, ἤ νὰ ἐπιφέρῃ ἐντὸς ὁλίγου τὸν θάνατον. Εὐθὺς ὡς παραταθῇ καὶ χρονίσῃ, ἀποδίδεται εἰς ὑπερφυσικὰς αἰτίας, καὶ χαρακτηρίζεται ὡς ἐξωτικόν.

Στη Θράκη του 19ου αιώνα, οι ασθένειες διακρίνονταν σε αυτές που οφείλονταν σε φυσικά αίτια και σε αυτές που αποδίδονταν  σε υπερφυσικούς παράγοντες.

Η ίαση των πρώτων αναζητείται σε βότανα, σε δήθεν μορφωμένους, σε κομπογιαννίτες, σε επιτήδειους που υποτίθεται ασκούσαν το επάγγελμα του γιατρού, όπως Ὁ χονδρὸς τῆς συνοικίας κουρεύς, ἦτον ὁ μόνος ἐπίσημος ἰατρὸς ἐν τῇ περιφερείᾳ μας.

Η θεραπεία των δεύτερων περιλάμβανε εξορκισμούς του κακού, χαϊμαλιά, προσευχές μαγισσών, τάματα και άλλα τέτοια παρόμοια μέσα. Οι ασθένειες αυτές αποδίδονταν σε υπερφυσικά αίτια,  σε σκοτεινές δυνάμεις του κακού και σε δεισιδαιμονίες, όπως:

Ὁ ἀσθενὴς ἐκάθησεν εἰς ἄσχημον τόπον. Ἐπέρασε νύκτα τὸν ποταμόν, καθ’ ἥν στιγμὴν αἱ Νηρηῗδες ἐτέλουν ἀόρατοι τὰ ὄργιά των. Ἐδιασκέλισε μαῦρον γάτον, ὁ ὁποῖος ἦτο κυρίως ὁ ἔξω ἀπὸ ἐδῶ μεταμορφωμένος.

Η αιτιολόγηση αυτών των ασθενειών όσο και τα μέσα αντιμετώπισης που χρησιμοποιούσαν οι άνθρωποι της εποχής, οφείλονταν στην αμάθεια καθώς και στο χαμηλό μορφωτικό επίπεδό τους, που τους καθιστούσε ευκολόπιστους.

Έτσι, το φαινόμενο δικαιολογείται εν μέρει αν σκεφτούμε ότι επρόκειτο για μια κλειστή αγροτική κοινωνία αλλά και εξαιτίας των ανεπαρκών γνώσεων της ιατρικής της εποχής, αφού δεν είχαν πρόσβαση οι κάτοικοι, που μάλιστα ήταν προσκολλημένοι και στην παράδοση.

Γι’ αυτό, λοιπόν τις αθεράπευτες ασθένειες ,η θρησκεία τις θεωρεί έργα του σατανά και προσπαθεί να τις θεραπεύσει με εξορκισμούς και ευχές, απαγορεύοντας αυστηρά στους πιστούς να χρησιμοποιούν μέσα μαγικά, που αποτελούν  αμαρτία.

Ἡ μήτηρ μου ἦτο μᾶλλον εὐλαβὴς παρὰ δεισιδαίμων. Κατ’ ἀρχὰς ἀπετροπιάζετο τὰς τοιαῦτας διαγνώσεις, καὶ ἠρνεῖτο νὰ ἐφαρμόσῃ τὰς προτεινομένας γοητείας, φοβουμένη μὴ ἁμαρτήσῃ κι έτσι χρησιμοποιούσε τους θρησκευτικούς τρόπους απαλλαγής από τον σατανά.

Ωστόσο, μετά τις ατελέσφορες προσπάθειες της μητέρας με τη χρήση θρησκευτικών μέσων, καταφεύγει απελπισμένη στα μαγικά και όπως αναφέρεται μέσα στο κείμενο Ἡ θρησκεία ἔπρεπε νὰ συμβιβασθῇ μὲ τὴν δεισιδαιμονίαν.

Άρα, παρατηρούμε πως το λαογραφικό στοιχείο είναι άμεσα συνυφασμένο με το θρησκευτικό και ότι πολλά στοιχεία παραμένουν αναλλοίωτα ως τις μέρες μας, όπως για παράδειγμα, ο μαγικός- συμβολικός αριθμός σαράντα, η πίστη στην ύπαρξη δαιμονίων  μέσα στον άνθρωπο, οι διηγήσεις για τον τρόπο με τον οποίο φεύγουν τα δαιμόνια της ώρα της Θείας Λειτουργίας.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα λαογραφικού στοιχείου, το οποίο συνδέεται άμεσα με τη θρησκεία είναι η σκηνή με τη χρυσαλίδα, την επίκληση δηλαδή, προς το νεκρό πατέρα, σαν έσχατο μέσο σωτηρίας του παιδιού.

Το συγκεκριμένο λαϊκό δρώμενο έχει σχέση με την πανάρχαια θρησκευτική συνήθεια της λατρείας και της θεοποίησης των νεκρών.

Η πίστη των ανθρώπων στην ικανότητα της ψυχής ενός νεκρού να επιστρέφει  στη γη, οφείλεται στην αδυναμία τους κατανοήσουν τον οριστικό αποχωρισμό τους από τα αγαπημένα πρόσωπα. Έτσι, επινοούν τρόπους με τους οποίους προσπαθούν να παρατείνουν την επικοινωνία με τους νεκρούς και να συντηρήσουν όσο μπορούν περισσότερο ζωηρή τη μνήμη των αγαπημένων τους.

Η χρυσαλίδα, που στα νέα ελληνικά είναι η πεταλούδα, είναι ο φορέας της ψυχής του νεκρού. Έτσι, η παρουσία της χρυσαλίδας είναι πολύ φυσιολογική, αφού είναι γνωστή η τάση των εντόμων να πλησιάζουν το φως. Άλλωστε, υπάρχει και η λαϊκή αντίληψη πως η πεταλούδα μοιάζει με την ψυχή.

Η μητέρα, λοιπόν, κάνοντας μια απέλπιδα προσπάθεια, να σώσει το άρρωστο κοριτσάκι της, ετοιμάζει μια τελετή  τα μεσάνυχτα που μοιάζει με κηδεία ή μνημόσυνο, χωρίς όμως την παρουσία κάποιου κληρικού.

Την βλέπουμε να θυμιατίζει και δίπλα στην Αννιώ να είναι απλωμένη στο πάτωμα  η φορεσιά του πατέρα  καθ’ ἥν τάξιν φορείται. Παραδίπλα, υπάρχει ένα σκαμνάκι σκεπασμένο με μαύρο πένθιμο πανί κι ένα σκεύος με νερό, το οποίο αποκτά θαυματουργικές ιδιότητες και απ’ αυτό πίνουν στο τέλος όλοι. Αυτό, αντιστοιχεί πέρα για πέρα στον αγιασμό και το νερό που ήπιε η Αννιώ μοιάζει με την τελευταία κοινωνία του μελλοθάνατου. Τέλος, εκατέρωθεν της Αννιώς, υπάρχουν δυο αναμμένες λαμπάδες και όσοι συμμετέχουν,  προσεύχονται γονυπετείς και  επικαλούνται τη βοήθεια του νεκρού, όπως οι πιστοί τη βοήθεια του Θεού.

Μέσα από τις λαικές αντιλήψεις για την έκβαση της αρρώστιας και το λαικό δρώμενο της χρυσαλίδας, συντελείται η αποκάλυψη ενός  ολόκληρου μικρόκοσμου μέσα από τις πολλαπλές σχέσεις που το αποτελούν με το φυσικό και μεταφυσικό τους περιβάλλον.

Ο Γεώργιος Βιζυηνός δεν αναφέρεται μόνο στις προλήψεις και στις δεισιδαιμονίες των κατοίκων της Βιζύης, μας περιγράφει εκτενέστατα  το εθιμικό πλαίσιο της υιοθεσίας στη Θράκη, όταν η Δεσποινιώ, μετά τον χαμό της Αννιώς, αποφασίζει να υιοθετήσει ένα άλλο κοριτσάκι.

Η όλη διαδικασία της υιοθεσίας, έχει μεγάλο ενδιαφέρον , αφού δεν υπάρχουν γραφειοκρατικές τυπικότητες, αλλά υπάρχει ένα καθορισμένο τελετουργικό από θρησκευτική και «πολιτική» άποψη.

Η διαδικασία μοιάζει με γιορτή, στην οποία φορούν όλοι τα καλά τους κι είναι η ακόλουθη:

Ο ιερέας παραδίδει το παιδί στη θετή μητέρα, αφού αυτή υποσχεθεί πως θα το αγαπήσει και θα το αναθρέψει σαν να ήταν φυσικό της παιδί. Η παράδοση γίνεται μπροστά στην εικόνα του Χριστού, στους φυσικούς γονείς και σε όλο το εκκλησίασμα.

Έπειτα, μια πομπή με τους συγγενείς και επικεφαλής τον πρωτόγερο του χωριού, τη νέα μητέρα και το κοριτσάκι πηγαίνει στο σπίτι της και έξω από την αυλόπορτα ζητάει και παίρνει διαβεβαίωση ότι κανένας δε θα διεκδικήσει το παιδί από τη νέα του μητέρα.

Τέλος, οι φυσικοί γονείς φιλούν και αποχαιρετούν το παιδί τους και με τους άλλους συγγενείς τους, φεύγουν, ενώ οι συγγενείς της νέας οικογένειας του παιδιού μπαίνουν στο σπίτι με τον πρωτόγερο και γλεντούν.

Απ’ όλα τα παραπάνω, ο Γεώργιος Βιζυηνός θεωρείται άξιος φορέας της θρακιώτικης παράδοσης και ανοίγει σίγουρα ένα παράθυρο στη Θράκη του 19ου αι. Μέσα από την αναδρομή στα ήθη, τα έθιμα, τις αντιλήψεις και τις συνήθειες της εποχής, μας κάνει να συμμετέχουμε ενεργά με το νου και την ψυχή μας στα δρώμενα, δίνοντάς μας την ευκαιρία σύγκρισης με τα σημερινά δεδομένα, που σίγουρα απέχουν κατά πολύ από τον μικρόκοσμο της Βιζύης, της γενέτειρας του αγαπημένου Θρακιώτη συγγραφέα.

 

Ευχαριστώ πολύ

 

Αρέσει σε %d bloggers: